راهنمای کامل خرید فرش دستباف
خرید یک فرش دستباف تصمیمی است که برای سالها، و گاه برای چند نسل، در خانه میماند؛ به همین دلیل راهنمای خرید فرش دستباف باید فراتر از پرسیدن قیمت و اندازه باشد. فرشی که امروز انتخاب میکنید، فرشی است که فرزندانتان هم روی آن راه خواهند رفت، پس ارزش دارد چند دقیقه بیشتر وقت بگذارید و فرش را از نزدیک بشناسید. در این راهنما، نکاتی را مرور میکنیم که هر خریدار، از تازهکار تا کهنهکار، پیش از هر خریدی باید بداند.
جنس، نخستین چیزی است که باید بررسی شود؛ پرسیدن اینکه پرز فرش از پشم دستریس است یا پشم ماشینی، ابریشم طبیعی است یا مصنوعی، و تار زیرین از پنبه است یا نخ صنعتی، تفاوتهای اساسی در دوام، درخشندگی و حس دست ایجاد میکند. پشم دستریس به دلیل ضخامت نامنظم رشتهها، سطحی زنده و کدر دارد که نور را به شکل متفاوتی بازمیتاباند؛ ابریشم طبیعی زیر نور برق میزند و رنگ را عمیقتر نشان میدهد. تار پنبهای، اگر محکم و یکدست تابیده شده باشد، فرش را در طول زمان صاف و بیموج نگه میدارد.
نوع گره، فارسیباف یا ترکیباف، روی استحکام و ظرافت طرح اثر میگذارد؛ گره فارسی معمولاً برای طرحهای پیچیده و گلدار به کار میرود و گره ترکی در قالیهای هندسی و عشایری بیشتر دیده میشود. هیچکدام «بهتر» نیست، اما دانستن نوع گره کمک میکند بفهمید فرش از کدام سنت بافندگی میآید و آیا با ادعای فروشنده دربارهی خاستگاه آن همخوانی دارد.
رجشمار فرش، یعنی تعداد گرهها در واحد سطح، یکی از مهمترین معیارهای فنی است که در ادامهی همین مجله بهطور مستقل بررسی میشود؛ همینجا کافی است بدانید که رج بالاتر به معنای ریزبافتتر بودن طرح و زمان بیشتر برای بافت است، هرچند همیشه به معنای فرش بهتر نیست. یک قالی عشایری با رج پایینتر میتواند از نظر اصالت و زیبایی، هیچ کم از یک فرش ریزباف شهری نداشته باشد.
نوع رنگرزی، گیاهی یا شیمیایی، شاید مهمترین عامل در ماندگاری زیبایی فرش باشد. رنگهای گیاهی از ریشهی روناس، برگ نیل و پوست انار گرفته میشوند و با گذر سالها بهجای رنگپریدگی یکنواخت، طیفی نرم و عمیقتر پیدا میکنند؛ رنگهای شیمیایی بیکیفیت اغلب زیر نور آفتاب کدر و نامتوازن محو میشوند. برای تشخیص، میتوان چند رشته از پرز فرش را با پارچهای مرطوب و سفید آرام مالید؛ اگر رنگ به پارچه منتقل شد، رنگبندی بهدرستی ثابت نشده است.
پشت فرش، صادقترین بخش آن است. گرهها، تراکم بافت، یکدستی رج و حتی کیفیت تار را میتوان از روی آن بهوضوح دید، اما نمیتوان با پرز پنهانش کرد. فرشی که پشتش تمیز، منظم و با گرههای یکدست است، از کارگاهی با نظارت دقیق بیرون آمده؛ نامنظمی و گرههای شل در پشت فرش، نشانهی عجله در بافت یا افت کیفیت است.
اگر در پهنهی یکرنگ فرش، رگههای ملایم روشن و تیره دیدید، نگران نشوید؛ این پدیده که آبرش نام دارد، از رنگرزی دستی و رنگریزی خمین به خمین کلاف پشم میآید و در فرش دستباف اصیل، نشانهی صحت است نه عیب. فرشهای ماشینی یا فرشهایی که با رنگ صنعتی یکدست شدهاند، هرگز این آبرش طبیعی را ندارند؛ پس دیدن آن، خود یک گواهی اصالت است.
خرید مستقیم از تولیدکننده یا کارگاهی که مراحل طراحی، رنگرزی و بافت را خودش پیگیری میکند، این امکان را میدهد که دربارهی مواد اولیه، رج و منطقهی بافت پرسشهای دقیق بپرسید و پاسخ مستند بگیرید؛ در بازارهای واسطهای، این اطلاعات اغلب گم یا مبهم میشود. وقتی فروشنده خودش پای دار بوده، توضیحاتش با جزئیات فنی همراه است، نه فقط با شرحهای کلی و تبلیغاتی.
مستندسازی مشخصات فنی هر فرش، از جنس و رج تا رنگ و ابعاد دقیق، به خریدار امکان میدهد فرشها را منصفانه با هم مقایسه کند و بعدها، در نگهداری یا حتی فروش مجدد، به آن مشخصات رجوع کند. در کارگاههای عرسین، هر قطعه با شناسنامهای از همین جنس عرضه میشود تا خریدار بداند دقیقاً چه چیزی زیر پایش پهن است.
در نهایت، بهترین فرش آن نیست که گرانترین یا ریزبافتترین باشد، بلکه فرشی است که جنس، بافت و رنگش با شفافیت برای شما توضیح داده شده و با نیاز و سلیقهی شما همخوانی دارد. با این راهنمای خرید فرش دستباف، دفعهی بعد که مقابل یک تخته فرش ایستادید، میدانید دقیقاً به کدام نشانهها نگاه کنید.